ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում տիրապետման մասով փոփոխության նախագծի վերաբերյալ

Վերջերս շրջանառության մեջ է դրվել ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքում փոփոխություններ կատարելու վերաբերյալ նախագիծը, որով նախատեսվում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրքը լրացնել տիրապետման և տիրազուրկ շարժական իրի մասին դրույթներով:
Սույն նախագիծը դասական օրինակ է այն բազմաթիվ դեպքերի, երբ որևէ օրենսդրական նախաձեռնություն իրականացվում է ոչ թե որևէ հարցի իրավական կարգավորում տալու անհրաժեշտությունից ելնելով, այլ զուտ կատարվում է փոփոխություն փոփոխության համար՝ առաջին հերթին փորձելով արդարացնել միջազգային դրամաշնորհները:
Եթե նախկինում որևէ փոփոխություն կատարելիս առաջին հիմնավորումը հղումն էր ռուսական օրենսդրությանը, այժմ առավել «նորաձև» է բերել Գերմանական օրինակը:
Հատկապես տիրապետման ինստիտուտի պարագայում փոփոխություն կատարելիս պետք է հիշել, որ սա քաղաքացիական օրենսդրության կենտրոնական հասկացություններից է, և, ըստ էության, այն հարցից, թե ինչպես է ընկալվում տիրապետումը, կախված է ամբողջ քաղաքացիական իրավունքի կառուցվածքը:
Ընդհանուր առմամբ նախագծից ակնհայտ է, որ հեղինակները փորձել են Հայաստանի քաղաքացիական օրենսդրության ավելացնել Գերմանիայի քաղաքացիական կանոնագրքի տիրապետման գլխի նմանությամբ գլուխ՝ որոշակիորեն կրճատելով այն: Բացի դրանից նախագծում առկա են նաև այնպիսի դրույթներ, որոնք վերցված են գերմանական քաղաքացիական իրավունքի տեսությունից, սակայն դրա հետ մեկտեղ այնքան վիճելի են, որ տեղ չեն գտել նույնիսկ Գերմանիայի քաղաքացիական կանոնագրքում:
Անդրադառնամ նախագծի դրույթներին առավել մանրամասն:
Նախագծի 163.1 և 161.2 հոդվածները գրեթե բառացիորեն արտատպված են Գերմանիայի քաղաքացիական կանոնագրքի 854-856 հոդվածներից: Իրավաստեղծության աքսիոմներից է, որ որևէ կարգավորման մեխանիկական արտատպումը երբևէ արդյունավետ չէ, քանի որ ցանկացած երկրում իրավական համակարգերը մասնավոր հարթություններում էական տարբեր են, և նույն ինստիտուտը չի գործի այլ երկրում: Սա արդեն իսկ բավարար է նախագիծը մերժելու համար: Այնուամենայնիվ, բացի այս ասածից բերեմ նաև առավել մասնավոր օրինակներ՝
1. Տիրապետման երկու ընկալում է առկա՝ տիրապետում որպես իրավունք և տիրապետում որպես փաստ: Տիրապետումը որպես փաստ որևէ իրի պահումն է (թույլ կտամ կիրառել այստեղ ոչ այնքան կոռեկտ տերմին շարադրանքը չբարդացնելու համար), իսկ տիրապետման իրավունքն այդ պահումը պաշտպանելու օրենքով ապահովված հնարավորությունն է: Մեր օրենսդրությունն ի տարբերություն գերմանականի ճանաչում է տիրապետումը որպես իրավունք, այսինքն հնարավորություն է տալիս իրի ցանկացած պահողի պաշտպանելու իր տիրապետումը, անկախ նրանից նա այդ իրի տիրապետողն է որպես սեփականատեր, թե օրինական տիրապետող: Սույն նախագծով (հոդված 163.1 կետ 3), ըստ էության, իրի պատկանելությունը և իրի սեփականատեր լինելու հանգամանքը նույնացվում է: Սակայն պատկանելությունը շատ ավելի լայն հասկացություն է քան սեփականությունը: Անձին իրը կարող է պատկանել ինչպես սեփականության, այնպես էլ այլ իրավունքով: Նախագիծն ըստ էության նույնացնում է այս երկու հասկացությունները:
2. Դրանից բխում է նաև այն հետևությունը, որ նախագիծը փաստացի վարձակալության կամ գույքի օգտագործման պայմանագրի հիման վրա իրը օգտագործողին չի ճանաչում որպես տիրապետող: Արդյունքում հակասություն է առաջանում նշված նախագծի 163.1 հոդվածի և ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 278-րդ հոդվածի միջև, որը նեգատոր, վինդիկացիոն հայցերի իրավունք է տալիս նաև այն անձին, ով թեև սեփականատեր չէ, սակայն գույքը տիրապետում է օրենքով կամ պայմանագրով նախատեսված հիմքով: Արդյունքում, նախագծի ընդունման պարագայում, մի հոդվածով ըստ էության կբացառվի, որ վարձակալը տիրապետող է, մյուս հոդվածով կնախատեսվի, որ վերջինս տիրապետող է: Այս խնդրից կարելի էր որոշակիորն խուսափել, եթե նախագծի հեղինակները չմոռանային թարգմանել և արտագրել նաև Գերմանիայի քաղաքացիական կանոնագրքի 868-րդ հոդվածը միջնորդավորված տիրապետման վերաբերյալ:
3. Տիրապետումը որպես փաստ տեսության մեջ երկու կերպ է նկարագրվում՝ սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ մոտեցմամբ: Սա բավականին խորը տեսական բանավեճ է, որը շատ հստակ նկարագրված է Իերինգի աշխատություններում, որտեղ վերջինս քննադատում է Սավինյիի մոտեցումները: Այդ բանավեճն այնքան բազմասպեկտ է և որևէ մի տեսակետի ընդունումն այնքան բազմաթիվ պրակտիկ հետևանքներ է բերում, որ նույնիսկ Գերմանիայի քաղաքացիական կանոնագրքի հեղինակները հրաժարվեցին հստակ ամրագրել տիրապետման թե սուբյեկտիվ, թե օբյեկտիվ տեսությունը: Այս պարագայում ինչու ենք մենք փորձում «հռոմի պապից ավելի կաթոլիկ լինել» և մեր օրենսրգքում ամրագրում գերմանական այնպիսի տեսություն, որը նույնիսկ տեղ չի գտել գերմանիայի օրենսդրության մեջ (հոդված 163.1 կետեր 3, 4):
Հավելեմ, որ նախագծի մնացած բոլոր հոդվածները մեծ խնդիրներ կարողն առաջացնել: Ուղղակի ընթերցողին չձանձրացնելու համար հակիրճ նշեմ՝ եթե ընդամենը խնդիր կար տիրազուրկ շարժական իրի կարգավորումը տալու, ինչու դրա հետ մեկտեղ առաջարկվում է ընդհանրապես փոփոխել ձեռքբերման վաղեմության ինստիտուտը՝ տիրազուրկ անշարժ գույքի ձեռքբերման հնարավորությունը սահմանափակելով միայն այն դեպքերի համար, երբ անձը գրանցել է իր իրավունքը, թեկուզ ոչ իրավաչափ; ինչու է նախատեսվում ուժը կորցրած ճանաչել 275-րդ հոդվածը բարեխիղճ ձեռք բերողից գույքը հետ պահանջելու հետ կապված, որը նաև տալիս է բարեխիղճ ձեռք բերողի հասկացությունը և բարեխիղճ ձեռք բերողի հասկացությունը կիրառել միայն շարժական իրի պարագայում; ինչու, եթե նույնիսկ այդ հոդվածը ուժը կորցրած է ճանաչվում՝ շարունակում է գործել 276-րդ հոդվածի 3-րդ կետը, որը խոսում է բարեխիղճ տիրապետողի մասին ընդհանուր առմամբ; ինչպես է հնարավոր այնպիսի անկազմակերպ նախագիծ գրել, որի պարագայում առաջարկվում է օրենսգրքում օգտագործել լրիվ նոր «անշարժ և շարժական իր» հասկացությունը, առանց քաղաքացիական իրավունքի օբյեկտների հոդվածում այդ հասկացության և «գույք» հասկացության հարաբերակցությունը տալու, առանց 134-րդ հոդվածի փոփոխության, որը օգտագործում է «անշարժ և շարժական գույք» հասկացությունները:
Իրականում նախագծում թերություններն այնքան շատ են, որ հնարավորություն են տալիս բավականին մեծածավալ աշխատանք գրել դրա վերաբերյալ: Ամեն դեպքում, հույս ունեմ, որ Արդարադատության նախարարությունում աշխատող իրապես լավ մասնագետները թույլ չեն տա այս նախագծի առաջխաղացում:

Դիտվել է 9431 անգամ
Կիսվել`